اعجاز در لغت ، يعنى عاجز كردن و ناتوان ساختن ؛ و در اصطلاح ، يعنى انجام دادن كار يا ارائه كردن كلامى كه كسى نتواند نظير آن كار را انجام دهد ، يا همانند آن كلام را بيان كند . بنابراين ، به آيات و عجايبى كه پيغمبران براى اثبات نبوّت خويش مىآوردند ، معجزه مىگويند ؛ « 7 » يعنى امرى خارق عادت كه هيچكس نتواند مثل آن را بياورد ؛ البتّه ، خارق عادتى كه اوّلا جزء شرور نباشد ، و ثانيا به علل غيرعادى شكست‌ناپذيرى مستند باشد ، و ثالثا با تحدّى و دعوى پيامبرى همراه باشد ؛ مانند : اژدها شدن عصا به دست موسى ، زنده شدن اموات از دم عيسى ، و نازل شدن قرآن عظيم بر قلب مبارك محمّد بن عبد اللّه - صلوات اللّه عليهم - ؛ منتهى تفاوت اساسى معجزهء پيامبر اسلام با ديگر انبياء عظام ، در جاودانه ماندن و قابل طرح بودن آن در همهء مكانها و زمانهاست . « 8 » برخى از مفسّران و دانشمندان علوم قرآنى ، مانند شيخ طوسى و شيخ طبرسى ، مدار بحث پيرامون اعجاز قرآن را علم اصول دانسته‌اند ؛ « 9 » برخى ، چون ملّا فتح الله كاشى و صاحب نثر طوبى ، اعجاز را جزو مباحث مربوط به علم كلام شمرده‌اند ؛ « 10 » و برخى ديگر ، مانند مؤلّف نفايس و اطيب البيان ، در حيطهء علم تفسير از اعجاز سخن به ميان آورده‌اند . « 11 »

--> ( 7 ) . نثر طوبى ، ج 2 ، ص 119 . ( 8 ) . استاد علّامهء طباطبائى در اين خصوص ، بحث علمى دقيق و جامعى را ارائه داده‌اند ، كه با مطالعهء كتاب حاضر مىتوان از آن اطلاع كافى حاصل كرد . ( 9 ) . رجوع كنيد به : تفسير التبيان ، ص 3 و منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 14 ، پاورقى و زندگينامهء شيخ طوسى ، ص 110 . ( 10 ) . رجوع كنيد به : منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 14 و نثر طوبى ، ج 2 ، ص 119 . ( 11 ) . رجوع كنيد به : نفايس الفنون ، ج 1 ، ص 360 و اطيب البيان